ISTORIJAT

Požari koji su se u Gradu dešavali do formiranja Gradske požarne čete bili su na neki način dočekivani i suzbijani, šta više, bilo je i nekih preventivnih mera, da se izbijanje požara spreči. I pored činjenice na izvanredan kvalitetan skok koji je u borbi sa vatrenoj stihijom donosilo osnivanje ove čete, ipak ne smemo da jednostrano istoriju vatrogastva vežemo za taj datum. On je samo jedna stepenica, i to veoma krupna stepenica u istoriji vatrogastva našeg grada, a ta istorija beleži nekoliko značajnih datuma i pre formiranja profesionalne jedinice. Zbog svog značaja za razvoj zaštite od požara moraju biti pomenuti.

Mađarsko namesničko veće, tadašnje Habsburške monarhije je 1769. i 1771. godine donelo nacrte požarnih propisa. Ova akta nisu imala snagu zakonske prinude i obaveze, već su predstavljala preporuke koje su imale za cilj sprečavanje izbijanja požara i organizaciju i načine gašenja.

Sledeća stepenica u razvoju zaštite od požara bila je protivpožarna naredba cara Josifa II doneta 1788. godine. Ovaj dokument sadrži 56 tačaka propisa, koje normiraju kako preventivne protivpožarne mere, tako i potrebne postupke oko praćenja i dojave požara, kao i samu organizaciju i postupke gašenja požara. Centralna protivpožarna administrativna mera doneta od kraljevskog Namenskog veća 1813. godine, sadržala je takođe, detaljne norme za borbu protiv požara, koje su županije i magistrati u svojim statutima trebali da prihvate i razrade.

U leto 1869. godine odlukom gradskog magistrata kupljene su dve sprave za gašenje požara, i to jedna " mehanička štrcaljka sa rezervoarom " kapaciteta 7 akova vode i jedna " mašina sa šmrkom za gašenje vatre ". Kako je održavanje i korištenje tih sredstava zahtevalo određenu stručnost, gradska uprava je donela odluku da se unajmi jedno stručno lice, koje će se starati oko održavanja svih vatrogasnih sprava a u slučaju požara davati uputstva o načinu korišćenja. Tog zadatka se prihvatio bravar Karl Trogmajer uz naknadu od 60 forinti godišnje, pa ovog čoveka u neku ruku možemo smatrati prvim profesionalnim vatrogascem našeg Grada.

Krajem juna 1872. godine dolazi do osnivanja novosadskog Dobrovoljnog vatrogasnog društva. Ovo Dobrovoljno vatrogasno društvo od tada pa do formiranja Gradske požarne čete 1923. godine preuzima odgovornost za gašenje požara na području Grada.

Pri kraju XIX i početkom XX veka dolazi do dalje urbanizacije i industrijalizacije Novog Sada. Kao posledica toga, između ostalog, javlja se sve veći broj požara sa teškim posledicama. Dobrovoljno vatrogasno društvo i pored preduzetog zalaganja njegovih članova na gašenju požara, ne uspeva da na odgovarajući način odgovori sve većim obavezama. Zahtevi javnosti za formiranje profesionalne vatrogasne službe postaju sve glasniji. Kulminiraju neposredno pred I svetski rat. Gradske vlasti na ove zahteve ne ostaju gluve, već u planu budzeta za 1914. godinu predviđaju i 14.200 kruna za finansiranje profesionalne vatrogasne jedinice. No sve planirano za 1914. godinu omeo je vihor I svetskog rata.

Po završetku rata zbog formiranja i konsolidacije nove države kao i reorganizacije gradske uprave, osnivanje profesionalne vatrogasne jedinice dolazi u drugi plan. Međutim zbog učestalih požara s velikim štetama, zatim katastrofalnih požara u velikim gradovima Beogradu i Zagrebu gde su vatrogasci bili neefikasni zbog zastarele tehnike, korenita reorganizacija vatrogasne službe u Novom Sadu došla je na dnevni red. Gradski savet je jednoglasno prihvatio zahtev za formiranje Gradske vatrogasne čete i odobrio sredstva za njeno finansiranje. U Beču i Ulmu naručene su 2 vatrogasne sprave i to "moderna velika automobilska štrcaljka i automobil sa lestvama "Magirus"" kao i lična oprema za 17 vatrogasaca. "Jedinstvo" je pisalo "Ovom kupovinom, udovoljeno je najzad današnjoj potrebi našeg grada, te ćemo sada imati požarnu opremu najmoderniju u državi". Krajem decembra 1922. godine Glavna skupština grada donela je i odluku kojom je finansiranje vatrogasne službe stavila na trajne osnove. Oglas na kapiji Vatrogasnog doma obaveštavao je zainteresovane da se mogu javiti za prijem u vatrogasnu službu, i da će njihov prijem zavisiti od toga da li imaju potrebnu fizičku kondiciju i neophodnu spretnost za taj poziv. U martu 1923. godine u Beču su preuzete naručene vatrogasne sprave i javno isprobane 23. aprila na objektu svilare. Sve je bilo spremno za 30. juni.

Od 1923. godine, kada je otpočela rad Gradska požarna četa, protivpožarna zaštita našeg Grada ulazi u novu fazu svog istorijskog razvoja. Glavni teret brige preuzima na sebe Gradska četa, a njena ispomoć postaje Dobrovoljno vatrogasno drušvo. Dojava požara vrši se telefonski ili usmeno u požarni dom, a požar oglašava zvono "Matilda" sa tornja Gradske kuće samo u slučajevima kada je neophodna pomoć Dobrovoljnog vatrogasnog društva. Komanda nad Gradskom požarnom četom poverena je iskusnom i školovanom vatrogasnom oficiru Đorđu Politu.

Zabeleženo je da su prvu intervenciju profesionalni vatrogasci imali na čenejskom Vlahovića salašu, kad su u jednočasovnoj intervenciji uz utrošak 30.000 litara vode obuzdali vatru i sprečili širenje požara. U prvoj godini postojanja intervenisali su 31 put.

U prvih nekoliko godina postojanja Gradska četa je godišnje imala oko 70 intervencija da bi se uz blagi porast taj broj 30-ih godina popeo na oko sto godišnje i zadržao do II svetskog rata.

Protivpožarna oprema profesionalnih vatrogasaca u 1926. godini je obogaćena pa oni sada raspolažu sa:

* motornom dvokolicom "RENO" od 18 konjskih snaga,

* pribornim kolima "FIAT" od 35 konjskih snaga,

* autoštrcaljkom "AUSTROFIAT" od 24 konjske snage,

* autolestvama tipa "MAGIRUS" visine 26 metara,

* autotenkom "AUSTROSAURER" od 36 konjskih snaga.

U drugoj polovini 1930. godine dolazi do značajne novine u delatnosti Gradske požarne čete, osnivanjem službe prve pomoći. Ova služba ostaje u sastavu gradske požarne čete sve do II svetskog rata. Te godine umire i Đorđe Polit, prvi komandir Gradske požarne čete, čovek čije su zasluge za osnivanje i razvoj profesionalne vatrogasne jedinice nemerljive.

Gradska četa, na desetogodišnjicu svoga postojanja kadrovski jača i 1933. godine ima 22 požarnika.

1934. godine zabeležen je prvi požar na motornom saobraćajnom sredstvu. 18. decembra u ul. ilije Ognjanovića zapalio se putnički automobil vlasništvo Đerđa Fergača "i tako zapaljen jurio jedno vreme".

Gradska požarna četa je spremno dočekala početak II svetskog rata. Uzeli su učešće u gašenju vazduhoplova na aerodromu Čenej 6. aprila 1941. godine da bi 13. aprila nakon upada mađarskih oklopnih jedinica u Novi Sad vatrogasci pokazali svoju hrabrost. Izlažući se opasnosti izvlačili su teško ranjene, prebacivali ih do bolnice i gasili nastale požare. Vršeći svoju humanu dužnost, stradao je vatrogasac-vozač Milorad Milić, koga su okupatori u "zabuni" ubili. Bila je to prva žrtva iz redova novosadskih profesionalnih vatrogasaca. Rad Gradske požarne čete omogućen je samo do 18. aprila 1941. godine dok nisu stigle vatrogasne jedinice iz Mađarske da preuzmu opremu i izvrše obuku svog ljudstva. Tad je naređeno svim Srbima da napuste rad i kasarnu a u službi su zadržani samo 2 Mađara, 1 Rusin i 1 Slovak iz stare vatrogasne ekipe. Duh tog vremena nije razumeo, niti je hteo da razume vatrogasnu etiku. Jer za pravog vatrogasca nikad nije bilo važno kome gori vatra, da li Mađaru, Nemcu, ili Srbinu, da li bogatašu ili siromahu, da li poznaniku ili neznancu. On je gasio vatru svakom. Ministarstvo unutrašnjih poslova Mađarske donelo je odluku da se u Novom Sadu mora formirati protivpožarna četa od 30 vatrogasaca i 3 oficira. Odmah je pored 4 vatrogasca zadržanih iz stare Gradske vatrogasne čete, primljeno 22 mladića mađarske nacionalnosti stari između 21 i 23 godine i počela svakodnevna obuka. Od tehnike služba je imala ono što je zadržano od gradske čete a to je 6 vatrogasnih vozila ukupne nosivosti 25.000 litara vode, tri prevozne vatrogasne pumpe, automobilske lestve "Magirus" od 26m i vozilo za prevoz opreme. Za 4 godine okupacije ništa od nove opreme nije nabavljeno.

Kada je okupacijska vlast izdala nalog za povlačenje iz Novog Sada, sva potrebna tehnika sa svim vatrogascima dobila je nalog da napusti grad i krene u branjenu pozadinu Mađarske. Grad je prepušten na milost i nemilost stihije, bez vatrogasaca i bez bilo kakve opreme Novi Sad do tada u istoriji nije bio.

Odmah po oslobađanju komanda Grada Novog Sada učinila je sve da mu obezbedi požarnu bezbednost. Pozvani su svi gradski vatrogasci koje je okupator otpustio kao i neki članovi Dobrovoljnog vatrogasnog društva, te je sa njima počeo rad na obezbeđenju grada od požara. Deo vatrogasne opreme koju okupator nije mogao da prilagodi za prevoz ljudi i opreme je vraćen tako da je služba startovala sa 3 autocisterne i automobilskim lestvama kao i sa jednim vozilom za prevoz ljudi i opreme. Do završetka rata jedinica deluje pod nadzorom komande Grada Novog Sada a od 26. aprila 1945. godine na osnovu Rešenja Ministarstva unutrašnjih poslova počinje da deluje kao Državna vatrogasna milicija. Kao i u predratnoj Jugoslaviji i sada je Državna vatrogasna milicija preuzela na sebe zadatak pružanja prve pomoći, te ga je obavljala sve do polovine 1948. godine. Polovinom 1946. godine jedinica menja naziv u Vatrogasnu narodnu miliciju.

Izdvajanje Vatrogasne narodne milicije iz redova milicije je nova stepenica u razvoju vatrogasne službe. To se dogodilo 1952. godine kada jedinica dobija naziv Profesionalni vatrogasni vod sreza Novi Sad. Vatrogasni vod je raspolagao sa pet zastarelih vatrogasnih vozila i jednim vozilom za prevoz opreme. Veoma oskudna tehnička baza a činjenica da vatra u tom periodu ipak nije progutala veće vrednosti, bez sumnje govori u prilog protivpožarnom radu svih vatrogasaca.

Sredinom pedesetih godina vod prerasta u Četu i u narednom periodu dolazi do kadrovskog jačanja Profesionalne vatrogasne čete. Sa 25 pripadnika broj je 1961. godine prerastao na 37, 1964. godine na 50 a 1971. godine taj broj je iznosio 89. U tom periodu dolazi do značajnijeg poboljšanja tehničke opremljenosti Vatrogasne čete. 1961. godine nabavljena su 3 nova vatrogasna vozila a 1963. godine nove savremene automobilske lestve.

1972. godine prateći razvoj grada, Profesionalna vatrogasna četa prerasta u Opštinsku vatrogasnu brigadu sa opremom koja je po svom kvalitetu već ulivala respekt. Brigada je raspolagala sa 4 navalna vozila prosečne starosti 10 godina, 3 autocisterne prosečne starosti 5,5 godina, 1 hidrauličnom zglobnom platformom za gašenje i spašavanje sa visina do 26m.

Period od 1972. godine do 1990. godine predstavlja period stalnog kadrovskog i tehničkog razvoja Vatrogasne brigade. Ona tad već raspolaže sa više od 20 najsavremenijih vatrogasnih vozila i 120 pripadnika, pri kraju tog perioda čine se napori za rešavanje nekih smeštajnih uslova. Vrši se izbor lokacije, izrađuje se kompletna projektna dokumentacija, pronalazi se izvođač radova, otvara se gradilište . . . početak 90-ih, poznati događaji i sve ostaje za neko drugo vreme.

1992. godine Ministarstvo unutrašnjih poslova Republike Srbije preuzima sve teritorijalne vatrogasne jedinice u Republici. Formira se Vatrogasna brigada Sekretarijata unutrašnjih poslova u Novom Sadu za teritoriju Južno-bačkog okruga u čiji sastav ulazi Vatrogasna brigada Novi Sad. Takva organizacija vatrogasne službe funkcionisala je do 2006. godine, kada je u okviru Ministarstva unutrašnjih poslova Republike Srbije formiran Sektor za zaštitu i spasavanje čiji su sastavni deo sve teritorijalne profesionalne vatrogasne jedinice u Srbiji.

Danas Vatrogasno-spasilačka jedinica u Novom Sadu raspolaže sa uglavnom istom onom opremom sa kojom je raspolagala i 1990. godine i 97 pripadnika. Sa tim kapacitetom ona učestvuje na oko 1.000 intervencija godišnje.

Vatrogasna brigada-sutra. Želimo i nadamo se tehnički savremeno opremljena i kadrovski osposobljena da građanima Novog Sada pruži zaštitu koju oni zaslužuju.